Waar ben je naar op zoek?

Financieel misbruik op de kaart

De risico’s op ouderenmishandeling nemen toe in onze samenleving. De groep ouderen groeit, blijft langer thuis wonen en is steeds afhankelijker van mantelzorg. Uit landelijk onderzoek* blijkt dat naar schatting in 2020 ruim 115.000 ouderen in Nederland te maken hebben gehad met een vorm van ouderenmishandeling.

Financieel misbruik is de meest voorkomende vorm van ouderenmishandeling in Nederland. Ieder jaar vallen hier meer dan 30.000 ouderen ten prooi aan. Het gaat dan niet om babbeltrucs of oplichting via internet, maar om het uitbuiten van een oudere door een bekende, vaak een familielid. Het kan daarbij gaan om het misbruik van een pinpas of een volmacht. Of een plotselinge testamentswijziging, waarbij een misbruiker na overlijden recht blijkt te hebben op de erfenis. Bij Veilig Thuis Utrecht kwamen vorig jaar 47 meldingen van financieel misbruik binnen en zijn er 130 adviezen verstrekt.

Lokale allianties
Om ouderen te beschermen tegen financieel misbruik zijn er lokale allianties, waarbinnen verschillende professionals uit diverse organisaties samenwerken tegen het misbruik. In de provincie Utrecht zijn al langere tijd twee allianties actief: Amersfoort (Eemland) en Baarn. Joyce Hamstra werkt bij de GGD Utrecht als beleidsondersteuner preventie huiselijk geweld en kindermishandeling Eemland. Zij heeft een coördinerende rol binnen de Lokale Alliantie Eemland Financieel Veilig Ouder Worden. “Binnen deze Alliantie zijn een notaris, de Rabobank, de gemeente Amersfoort, maatschappelijk werkers, ouderenbond, Veilig Thuis, lokaal team, Stadsring51 en een bewindvoerder vertegenwoordigd”, legt ze uit. “Ook Oscar Balkenende is vanuit VWS is aangesloten en begeleidt namens de overheid de oprichting van de allianties.” De alliantie in Amersfoort komt zo’n 5 tot 6 keer per  jaar bij elkaar om financieel misbruik bekend te maken en op de agenda te krijgen. “Wij delen onze kennis en zorgen voor bewustwording”, legt Joyce uit. “Dit doen we door een keer per jaar een bijeenkomst te organiseren. Daar komen steeds zo’n 100 professionals op af. In juni** organiseren we deze digitaal. Verder hebben we een achterban van ongeveer 90 professionals, bestaande uit bijvoorbeeld hulpverleners, woningbouwcoöperaties, deurwaarders en vrijwilligersorganisaties. We vragen regelmatig aan hen waar zij behoefte aan hebben en informeren hen via onze nieuwsbrief. Op aanvraag verzorgen we ook voorlichtingen. Afhankelijk van welke expertise er nodig is, sluiten 1 of 2 professionals vanuit de alliantie aan. Voor een succesvolle alliantie is tijd en commitment nodig. Veel professionals doen dit naast hun reguliere taken .”

Waar kan ik terecht?
De vraag die vaak gesteld wordt aan de alliantie is: Waar kan ik terecht met mijn zorgen? Edith Fronczek werkt bij Veilig Thuis Utrecht en is gespecialiseerd in het voorkomen en stoppen van ouderenmishandeling. “Veilig Thuis denkt met je mee, zet hulp in waar nodig en kan helpen om het misbruik te stoppen”, vertelt Edith. “Door internetbankieren zijn er meer mogelijkheden om iemand te misbruiken. Laatst kreeg ik een melding van de Rabobank. Door een 80-jarige man was al 10 maanden geen hypotheek betaald. Uiteindelijk is het gelukt om samen met de bank bij deze meneer thuis een afspraak te maken. Wij hebben gevraagd of het klopt dat hij een schenking van €30.000 had gedaan aan zijn nichtje, die hij gemachtigd had om zijn financiën voor hem te doen. Dat klopte niet. Wat de bank dan kan regelen, is dat de machtiging wordt stopgezet of de rekening wordt geblokkeerd. Veilig Thuis kan bewindvoering aanvragen, zodat meneer financieel veilig is.”

Financieel misbruik niet altijd strafbaar
In 85% van gevallen is de pleger een familielid. Maar ook mantelzorgers, andere professionals en vrijwilligers maken zich hier schuldig aan. Ouderen doen meestal geen aangifte, omdat ze zich schamen of omdat ze niet weten hoe ze dat aan moeten pakken. Vaak weet de oudere niet dat er financieel misbruik van ze gemaakt wordt. Of ze zijn loyaal en afhankelijk van een bekende die bijvoorbeeld de boodschappen doet. Het financieel misbruik kan in dat geval wel gestopt worden als het ontdekt is, maar strafbaar is de dader dan niet, volgens Fronczek. “De oudere heeft immers zelf het bankpasje met de pincode gegeven. Waar ik naartoe wil is dat wanneer een bekende een oudere gaat helpen, er een contractje wordt opgesteld. Dat kan gewoon een zelf geschreven of uitgetypte verklaring zijn, waarin staat wat de geboden hulp precies is en waar de oudere toestemming voor geeft. Dat kan bijvoorbeeld zijn om iedere week voor € 100 boodschappen te doen. Als beiden dat contract ondertekenen, dan heb je iets in handen als het mis gaat.”

Joyce: “Er zijn ook voorbeelden van financieel misbruik die wel strafbaar zijn. Aangifte doen heeft dan uiteraard wel zin. Mocht een bekende stiekem geld oversluizen naar haar of zijn eigen rekening, bijvoorbeeld omdat hij of zij een keer mee heeft gekeken met de oudere en de gegevens heeft onthouden, dan is dat diefstal. Ook als de oudere met geweld onder druk wordt gezet om de pincode af te geven. Doe dan altijd aangifte.”

Betere samenwerking en nog meer awareness
Veilig Thuis heeft meer bevoegdheden dan bijvoorbeeld het lokale team van de gemeente. Als de oudere in een vermoedelijk onveilige thuissituatie zit, dan is het de plicht van Veilig Thuis om dit te onderzoeken. Ook als de oudere, bijvoorbeeld uit loyaliteit, hier niet aan mee wil werken. Volgens Edith kan zij bijvoorbeeld de woningcorporatie bellen en vragen of zij onregelmatigheden zien in het doen van betalingen. “Ik hoor dan vaak, dat men dat in het kader van de privacy niet mag vertellen. Dat snap ik heel goed, maar je hebt ook een zorgplicht. Wat weegt zwaarder op het moment dat een oudere in een onveilige thuissituatie zit en je als medewerker van een woningcorporatie ziet dat er na 30 jaar ineens een huurachterstand is? Privacy of veiligheid? Ik bel niet zomaar! Ik vermoed dan dat er sprake is van financieel misbruik.” Joyce vult aan dat Nederland sinds 1 januari de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening kent. “Woningcorporaties, energie- en drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars moeten betalingsachterstanden in een vroeg stadium bij de gemeenten melden.” Naast een betere samenwerking, pleiten Joyce en Edith voor meer bewustwording bij professionals, zoals o.a. notarissen en deurwaarders. “Een notaris kreeg laatst een oudere vrouw met haar neef op bezoek voor een wijziging in het testament”, legt Joyce uit. “Op dat moment had hij een niet-pluisgevoel. Hij zorgde ervoor dat hij even apart kon zitten met de oudere dame. Zijn gevoel klopte. Of neem de deurwaarder die ineens zaken moet doen met de schoondochter van een oudere man in plaats van met de oudere zelf. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid. Nog meer samen optrekken en je ogen en horen openhouden! Maak je je zorgen, bel 0800 – 2000 of trek aan de bel bij de lokale partijen.”

*Handreiking ouderenmishandeling Veilig en beschermd ouder worden

**Professionals uit de regio Eemland die geïnteresseerd zijn in de online bijeenkomst op 17 juni kunnen zich aanmelden via aanmelden-bijeenkomst@ggdru.nl. De bijeenkomst wordt georganiseerd door de Lokale Alliantie Eemland en het onderwerp is financieel misbruik bij ouderen.

Sluit site