Waar ben je naar op zoek?

Signaleren van kindermishandeling: in gesprek met een vertrouwensarts

Naar aanleiding van de Week tegen kindermishandeling gaan we in gesprek met Anne-Marie Raat, vertrouwensarts bij Veilig Thuis Utrecht, over het signaleren van kindermishandeling.

Anne-Marie: “Als vertrouwensarts heb ik veel collegiaal overleg met beroepskrachten die vermoedens van kindermishandeling willen bespreken en toetsen. De vertrouwensarts is de verbinding tussen de gezondheidszorg en de jeugdzorg. Wij beoordelen met name de medische aspecten van mishandeling, verwaarlozing en misbruik. Vanuit onze medische achtergrond helpen wij signalen in hun context te duiden.”

De huidige cijfers spreken voor zich. In Nederland is er bij 120.000 kinderen sprake van kindermishandeling. Dat is tenminste 1 kind per klas…
Anne-Marie: “In de afgelopen jaren is de signalering van kindermishandeling verbeterd. De campagnes en de meldcode voor beroepskrachten werpen hun vruchten af. Maar vanuit mijn achtergrond als vertrouwensarts ben ik er van overtuigd dat we nog steeds te weinig zicht hebben op gezinnen die een verhoogd risico lopen op mishandeling en verwaarlozing.  In Nederland zitten jaarlijks zo’n 60.000 kinderen gevangen in een vechtscheiding. Ruzie thuis, onrust en veel veranderingen vormen een grote risicofactor voor een gezonde ontwikkeling. Ook leeft in Nederland 1 op de 10 kinderen onder de armoedegrens. Deze kinderen hebben daarmee minder kansen, worden op vroege leeftijd al buitengesloten omdat er minder of geen ruimte is voor goede voeding, schoolreisjes, sinterklaas-kadootjes of passende kleding. Stress door financiële problemen verhoogt bovendien het risico op partnergeweld en daarmee ook op fysieke en /of psychische mishandeling van het kind. Veel kinderen zijn bovendien niet in beeld, ouders gaan niet naar het consultatiebureau of het kind komt niet bij de schoolarts. Een grote aantal kinderen heeft zo te maken met factoren die het risico op mishandeling aanzienlijk vergroten. Voldoende reden om waakzaam te zijn. We kunnen niet genoeg oren en ogen hebben die kindsignalen monitoren.”

Statistisch gezien zit er dus bij elke leraar of kinderleidster tenminste 1 kind in de groep dat te maken heeft met een vorm van kindermishandeling. In elke huisartsenpraktijk zijn dat er dus waarschijnlijk zelfs nog meer. Wat merk je dan? Wat doe je dan?
Anne-Marie: “Als het kind het zelf aangeeft, dan zijn signalen van kindermishandeling heel eenduidig. Maar meestal zijn ze dat niet. Vaak is een gedragsverandering het meest opvallende signaal dat een kind geeft. Elk signaal is belangrijk genoeg om er iets mee te doen. Ga in gesprek met het kind, zo mogelijk zonder de ouders. En luister naar het kind. Signalen worden concreter en krijgen een context.
Maar signalen zijn en blijven vaak moeilijk te duiden. Veilig Thuis is dag en nacht bereikbaar voor overleg, vooral ook bij twijfel, juist bij twijfel. Overleggen kan ook zonder de naam van het kind te noemen. In het gesprek bespreken we samen wat er aan de hand is, wat de signalen zijn. Samen bekijken we wat er moet gebeuren en wie wat gaat doen. Het kind is in beeld. Maar het is ook belangrijk dat het kind in beeld blijft. Wij maken vaak concrete afspraken met bijvoorbeeld een schoolmaatschappelijk-werker om het kind te blijven monitoren, ook nadat eventuele hulp is afgesloten. Het is bovendien erg belangrijk om terug te koppelen en het professionele netwerk rondom een gezin te betrekken. Als er naar aanleiding van signalen hulp op gang wordt gebracht vanuit het lokale team, dan is het belangrijk dat de huisarts en school dit weten. Het wordt voor hen zo mogelijk om kindsignalen en signalen vanuit het gezin binnen de context te plaatsen en interpreteren. Ook de verwijsindex in een belangrijk instrument om snel met elkaar in contact te komen als er zorgen zijn rondom een kind.”

 

Over Anne-Marie Raat
Al tijdens mijn werk als huisarts heb ik veel onderwijs gegeven over kindermishandeling. Ik heb altijd belangstelling gehad voor mensenrechten bezien vanuit medische zorg. Ik ben actief geweest binnen de medische tak van Amnesty International en mijn belangstelling maakt ook dat ik er bewust voor gekozen heb om vertrouwensarts te worden toen de kans zich voordeed. Inmiddels ben ik 8 jaar werkzaam als vertrouwensarts, eerst binnen het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling dat sinds 2015 is opgegaan in Veilig Thuis.

 

Casus
Een jongen met een blauw oor

De peuterspeelzaal  doet een melding bij Veilig Thuis over Akran, een jongen van bijna drie jaar. De aanleiding is een blauwe plek op het oor die volgens de ouders ps ontstaan door een val tegen de tafel.

Het oor is een ongebruikelijke plek voor letsel. Omdat dit niet snel ontstaat door een ongeluk, is het letsel aanleiding voor Veilig Thuis het gezin te bezoeken met een medewerker en de vertrouwensarts.

Na een uitvoerig gesprek met ouders wordt het jongetje onderzocht door de vertrouwensarts. Behalve het oor blijken er ook nog paarse plekjes op zijn rechterbovenarm te zijn, die lijken op vingerafdrukken. Bovendien blijkt de tafel waar Akran tegen aan zou zijn gevallen, te hoog om het letsel aan het oor te verklaren. Het gesprek heeft duidelijk gemaakt dat er veel speelt in het gezin: Akran heeft een taalachterstand, er zijn signalen dat moeder overbelast is, signalen van een problematische partnerrelatie is en er zijn schulden. Eerdere adviezen voor hulp zijn nooit geaccepteerd. Ouders hebben een andere opvoedstijl, moeder is erg streng. Dit blijkt al tijdens het gesprek, waarbij moeder Akran verbiedt om een stukje appel te pakken. Ook zijn er aanwijzingen voor een hechtingsstoornis bij Akran. De huisarts vertelt dat er in het verleden meerdere malen lichamelijk letsel is geconstateerd bij Akran, dit zouden allemaal ongelukjes zijn geweest.

Veilig Thuis concludeert dat het zeer waarschijnlijk is dat moeder lichamelijk geweld tegen Akran gebruikt, dat hij getuige is van partnergeweld en dat hij emotioneel verwaarloosd wordt. Er worden veiligheidsafspraken gemaakt met ouders en een zus van vader die ook in huis woont. Er wordt opvoedhulp gestart en een aanmelding voor verder onderzoek van de mogelijke hechtingstoornis bij Akran. Het buurtteam wordt ingeschakeld om de ouders hulp te bieden om de schulden aan te pakken en de partnerrelatie te stabiliseren.

 

Sluit site